Dienen deze systemen uw bedoeling nog, lieve overheid?

Wat was ook alweer de bedoeling, lieve overheid, toen we onder uw leiding in de jaren zestig massaal overstapten op aardgas? Ik vermoed dat u iedereen van een comfortabel en warm huis wilde voorzien? U wilde een voordelig en veilig netwerk van energievoorziening voor ieder verzorgen? Wij wilden dit ongetwijfeld ook.

U heeft toen systemen opgezet om dit te realiseren. In de eerste plaats een fysiek systeem voor de winning en distributie. Daarnaast richtte u ook een organisatorisch systeem in. U sloot publiek-private samenwerkingen voor de winning van het gas en met regionale energiebedrijven werkte u aan de distributie. Ik ga er honderd procent vanuit dat u dit in goed vertrouwen en met het beoogde doel — veilige en goede energievoorziening — op het netvlies deed.

Maar had u in de gaten dat de publiek-private samenwerking rondom de winning ‘business as usual’ werd? Had u in de gaten dat u zo met het systeem bezig was, dit te verfijnen en optimaliseren met altijd dezelfde partijen, dat u soms vergat wat ook alweer de bedoeling was?

Was het de bedoeling dat u nu verwikkeld bent in een ingewikkelde afhandeling van schade aan huizen in Groningen? Was het de bedoeling dat er nu mensen in angst en onzekerheid leven? Bang voor een volgende aardbeving en in onzekerheid over schadevergoeding. Piekerend over verhuizen en zo ja waarnaartoe?

Schrijf ik dit om het Groningen dossier onder uw aandacht te brengen? Nee, dat is niet mijn primaire bedoeling. Alhoewel ik zeker vind dat dit dossier al uw aandacht verdient, ook in deze tijd van Corona. Ik vind dat u hier voortvarend moet optreden en ruimhartig moet compenseren.

Maar bovenal vind ik dat u kritisch moet kijken naar het organisatorische systeem dat u heeft opgezet. Dient dit nog ‘uw bedoeling’? Past dit nog bij de intenties van destijds? En als het antwoord nee is: kunt u de moed en de energie vinden om het aan te passen? Wilt u weer de overheid zijn die u was toen u met deze ontwikkeling begon? Deze vraag is zowel een uitnodiging tot zelfonderzoek als een dringend verzoek om deze weg in te slaan.

En wat was ook alweer de bedoeling toen u het belastingstelsel ging aanpassen? Waarom werden de toeslagen ingevoerd? Wilde u een eerlijker systeem? Wilde u mensen met specifieke lasten tegemoetkomen? Dient dit systeem nog uw bedoeling lieve overheid? Ook dit systeem kent slachtoffers, dat hoef ik u niet te vertellen.

Wat was ook alweer de bedoeling van het nieuwe gezondheidsstelsel en de privatiseringen? Betere en goedkopere zorg? Was het de bedoeling dat verzekeringsmaatschappijen met cadeaus en kortingen klanten lokken om ze vervolgens te laten ontdekken dat bepaalde medicijnen en zorg niet meer toegankelijk voor ze zijn? Was het de bedoeling dat we de nu zo hard nodige flexibiliteit kwijt zijn? Dient dit systeem nog uw bedoeling lieve overheid?

Wat was ook alweer de bedoeling van de decentralisaties in onze verzorgingsstaat? Goedkopere zorg en ook meer menselijke maat omdat zorg dichter bij de mens georganiseerd kon worden? Dient dit systeem nog uw bedoeling lieve overheid?

Wat was ook alweer de bedoeling toen u besloot energiebedrijven te splitsen en privatiseren? Een efficiëntere en voordeliger energievoorziening? Had u op het oog wat de impact van splitsing betekent voor de urgente energietransitie?

Wat was ook alweer de bedoeling van het aanleggen van extra snelwegen? Ervoor zorgen dat mensen snel en veilig bij hun werk kunnen komen om zo een inkomen te verdienen voor henzelf en hun naasten? Ervoor zorgen dat mensen bij hun geliefden op bezoek kunnen gaan? Is een snelweg nog steeds de beste manier voor deze bedoelingen lieve overheid?

Wat was ook alweer de bedoeling van het steunen van multinationals? Grote werkgelegenheid? Een kans voor zoveel mogelijk mensen op een goed inkomen? Past dit nog steeds als deze bedrijven bijdragen aan vervuiling en klimaatverandering?

Wat was ook alweer de bedoeling van beschermende wetgeving voor bedrijven voor lozingen in onze wateren? En hoe komt het dat bedrijven in uw systemen producten op de markt brengen die onze ecosystemen schaden?

Lieve overheid, deze lijst met vragen is lang. Ik denk dat het tijd wordt om weer terug te gaan naar de ware intenties van uw beleid en de bijbehorende systemen, wetten en regels. De échte bedoeling. Mensen voorzien van goede voorzieningen voor een leven vol welzijn, geluk en voorspoed. Eerlijke systemen dienend aan ieder. Werkbare systemen die de mensen in uw uitvoeringsorganisaties volledig kunnen doorgronden. Transparante systemen met volop oog voor de mensen voor wie ze bedoeld zijn.

Ik ga ervan uit dat het niet uw bedoeling was om systemen te creëren die ook slachtoffers maken. Maar het is nu tijd om de menselijke maat weer te omarmen. Dat betekent dat u dingen moet repareren en slachtoffers tegemoet moet komen. Doe dat ruimhartig. En durf te erkennen dat zaken fout zijn gegaan. Dat vraagt moed. Een eigenschap die past bij een dienende leider. Want dat is uw rol lieve overheid: een dienende leider zijn.

Fouten erkennen betekent ook dat we nieuwe systemen nodig hebben. Deze systemen opbouwen terwijl parallel de huidige systemen afgebroken worden is geen gemakkelijke weg. Maar wel de enige. Gelukkig zijn er al veel mensen in onze samenleving volop mee bezig. En gelukkig is er veel kennis bij wetenschappers en professionals om u hierbij te helpen. U bent al begonnen hier en daar. Dat weet ik en dat erken ik. Maar nu is de tijd om vaart te maken. Laat 2021 het jaar zijn waarin u met een nieuw hoog tempo dienende systemen gaat bouwen. Systemen zoals ze bedoeld zijn. Ondanks dat u druk bent met de aanpak van alle huidige crisissen. Juist omdat er zoveel crisissen gaande zijn.

En tot slot lieve overheid. Ik zeg ‘lieve’ tegen u, omdat ik ervan overtuigd ben dat wij eigenlijk samen de overheid zijn. Ik geloof in de democratie en democratie doen we samen. En ik zeg ‘u’ uit een diep respect voor deze zelfde democratie.

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store